Το κόκκινο κοράλλι: μια σχέση πάθους!

Thalassa – τεύχος 90

κόκκινα κοράλιαΤι είναι το κόκκινο κοράλλι της Μεσογείου; Είναι τόσο πολύτιμο ώστε να αποκαλείται κόκκινο χρυσάφι; Και τι ακριβώς είναι: ζώο, φυτό ή ορυκτό; Μόλις τον 18ο αιώνα έγινε γενικά κατανοητό πως πρόκειται για υπολείμματα από τον σκελετό κάποιου οργανισμού του ζωικού βασιλείου, όπως συμβαίνει άλλωστε και με όλα τα άλλα κοράλλια.

Γράφει ο Βασίλης Μεντόγιαννης

Αυτά που μοιάζουν με λουλούδια πάνω σε μικροσκοπικό δέντρο είναι στην πραγματικότητα πλοκάμια ζωντανών πλασμάτων (αποικίες πολυπόδων). Τα κλαδιά, που φτάνουν σε μήκος τα 25 με 30 περίπου εκατοστά, είναι στέρεες ασβεστολιθικές αποθέσεις, τις οποίες εκκρίνουν ολόκληρες αποικίες αυτών των οργανισμών κοράλια και μαργαριτάριαπροκειμένου να προστατευτούν. Κάθε κλαδί έχει ομοιόμορφο χρωματισμό, αλλά μπορεί κάποιος να διακρίνει αρκετές αποχρώσεις του κόκκινου.
Το κόκκινο κοράλλι (Corallium rubrum) αναπτύσσεται πάνω σε οποιαδήποτε στέρεα επιφάνεια (βράχους, ναυάγια, ακόμη και αρχαίες μπάλες κανονιού) σε βάθος 250 μέτρων. Χρειάζεται ήρεμες και καθαρές θάλασσες, με σχετικά υψηλή αλμυρότητα και θερμοκρασία νερού που να κυμαίνεται μεταξύ 10 και 29 βαθμών Κελσίου. Τα κοράλλια τρέφονται με ζωοπλαγκτόν που συλλαμβάνεται από τους βραχίονες των πολυπόδων. Συναντάται στα νερά της Μεσογείου που βρέχουν την Αλβανία, την Αλγερία, τη Γαλλία, τη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, το Μαρόκο και την Τυνησία, καθώς και στον Ατλαντικό στα ανοιχτά του Πράσινου Ακρωτηρίου και του Μαρόκου. Το μήκος των αποικιών με νεαρά κοράλλια υπολογίζεται ότι αυξάνεται 4 ως 8 χιλιοστά το χρόνο, ενώ η διάμετρός τους 1,5 χιλιοστό.
κοράλλια καο ασήμιΤο ελληνικό κοράλλι είναι εξαιρετικό. Συμπαγές, κατακόκκινο, ζει και αναπτύσσεται σε μεγάλα βάθη. Το ζωηρό του χρώμα ανέκαθεν γοήτευε τους θαυμαστές του. Στο διάβα των αιώνων έχει χρησιμοποιηθεί ως διακοσμητικό, υλικό για τεχνουργήματα, φυλαχτό, φάρμακο, ακόμη και ως νόμισμα! Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως στην κοσμηματοποιία.
Εκτός από τον άνθρωπο, τα κόκκινα κοράλλια απειλούνται και από παρασιτικούς σπόγγους που φθείρουν τις αποικίες. Από τα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, όταν και έγινε εκρηκτική άνοδος στις αλιευόμενες ποσότητες, οι πληθυσμοί φθίνουν συνεχώς. Στην αλιεία των κοραλλιών, αν και οι καταχωρήσεις δεν είναι σαφείς, κυρίαρχο ρόλο παίζουν η Ισπανία και η Ιταλία. Σήμερα η πρώτη ύλη για τα ιταλικά κοραλλένια κοσμήματα προέρχεται από τον Ειρηνικό, στις περιοχές γύρω από την Ιαπωνία και την Ταϊβάν, καθώς και από περιοχές ανοιχτά της Χαβάης. Τα εντυπωσιακά κοσμήματα και γλυπτά από κοράλλια μαρτυρούν την ικανότητα των καλλιτεχνών που έχουν συμβάλλει σε αυτήν την αξιοσημείωτη παράδοση!

Σταδιακή εξάντληση των πληθυσμών
Με την εξέλιξη των καταδύσεων, η συλλογή τους έγινε εντατικότερη και σταδιακά εξάντλησε τους πληθυσμούς. Σήμερα, ελάχιστοι δύτες ασχολούνται με την αναζήτησή τους στις ακτές της Βορειοδυτικής Αφρικής. Οι καταδύσεις τους είναι παράδειγμα προς αποφυγήν, καθώς πρόκειται κυριολεκτικά για ένα κρυφτούλι με τον θάνατο. Χρησιμοποιώντας απαρχαιωμένο καταδυτικό εξοπλισμό, συντηρώντας τον συνήθως μόνοι τους, καταδύονται πολλές φορές κάτω από τα 80 μέτρα με χρήση απλού ατμοσφαιρικού αέρα. Η νάρκωση από το άζωτο φτάνει σε εξωπραγματικά επίπεδα και ο θάνατος αντιμετωπίζεται ως φυσιολογική «συνταξιοδότηση».
γλυπτικη σε κοράλλιΗ χρήση ειδικών μιγμάτων αερίων δεν είναι δυνατή, ενώ η επαναπλήρωση των άδειων φιαλών γίνεται με αμφιλεγόμενα μέσα. Όλο και λιγότερα κοράλλια συλλέγονται κάθε χρόνο, εξωθώντας τους δύτες σε πιο ριψοκίνδυνες και βαθύτερες καταδύσεις, αφού μια εναλλακτική επαγγελματική ενασχόληση είναι τουλάχιστον αβέβαιη. Όσο για τους πληθυσμούς των κόκκινων κοραλλιών, συνεχώς περιορίζονται σε βαθύτερες ζώνες, αφού ρηχότερα έχουν εκλείψει.
Η βιομηχανία κοραλλιών έχει γνωρίσει στιγμές δόξας και μεγάλου πλούτου. Δυστυχώς όμως, έχει ελκύσει και ανθρώπους που κυριαρχούνται από την επιθυμία για γρήγορα και εύκολα κέρδη, ικανούς να εκμεταλλευτούν τους κοραλλιογενείς υφάλους «μέχρις εξαλείψεως». Αν και δε θεωρείται είδος υπό εξαφάνιση, γίνεται ολοένα και δυσκολότερο να βρεθούν κλαδιά αρκετά μεγάλα ώστε να χρησιμοποιηθούν από κοσμηματοποιούς.

Επάγγελμα… δύτης
Σίγουρα όσοι ασχολούμαστε με τις καταδύσεις θα έχουμε ακούσει μερικές ιστορίες για μια ιδιαίτερη κατηγορία δυτών, τους ονομαζόμενους «κοραλλάδες». Μύθοι και βάθη εξωπραγματικά, ο κάθε δύτης ολομόναχος, σε ένα δύτηςκυνήγι με τον χρόνο και πολλές φορές τον θάνατο.
Ο όρος «επαγγελματίας δύτης» στη χώρα μας δεν είχε από την αρχή την ορθή έννοια, όπως αυτή ορίζεται στο εξωτερικό. Στα προηγμένα κράτη που αναλαμβάνουν μεγάλα υποβρύχια έργα, η εργασία του επαγγελματία δύτη είναι άριστα οργανωμένη και δε δικαιολογεί απώλειες. Εκεί, διαθέτουν υποδομή, γνώση και προγραμματισμό. Οι καταδύσεις υποστηρίζονται από έναν άρτιο μηχανισμό με εξειδικευμένα σκάφη, εξοπλισμό αλλά και προσωπικό. Είναι σε θέση να μπορούν να εκτελούν πολύπλοκες υποβρύχιες εργασίες σε μεγάλα βάθη, με ελάχιστο ρίσκο. Και όταν αναφερόμαστε στο ρίσκο, εννοούμε, όχι μόνο τις ανθρώπινες ζωές, αλλά και την επιτυχία μιας υποβρύχιας επιχείρησης, πάντα μέσα στον προσυμφωνημένο χρόνο και προϋπολογισμό.
Στην Ελλάδα όμως, ο «Δύτης» είχε διαφορετική εξέλιξη. Αν και οι καταδύσεις στη χώρα μας υπήρξαν πρωτοπόρες, μετά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου συνδέθηκαν περισσότερο με τα σφουγγάρια. Οι «Δύτες» εργάζονταν στα καΐκια, μάζευαν σφουγγάρια, ψάρευαν με ψαροντούφεκο ή, άλλες φορές, απλά περισυνέλλεγαν τα νεκρά ψαριά μετά από τη χρήση δυναμίτη. Καταδύονταν σε μεγάλα βάθη, με πρωτόγονα μέσα και μηδαμινά μέτρα ασφαλείας. Η παλικαριά τους και η ανάγκη για μεροκάματο ξεπερνούσε πολλές φορές την αξία της ίδιας τους της ζωής.

κατάδυσηΑπόγονοι αυτών των δυτών μπορούμε να πούμε πως είναι οι σημερινοί «κοραλλάδες». Είναι πλέον επαγγελματίες δύτες, με τεκμηριωμένες γνώσεις σχετικά με τις βαθιές καταδύσεις και τεχνικό εξοπλισμό που τους επιτρέπει να εργάζονται σε αυτά τα βάθη. Όχι, όμως, με μικρό ρίσκο…
Η αλιεία των κοραλλιών δεν έχει καταφέρει σχεδόν ποτέ να αποτελέσει σταθερό και αξιόπιστο εισόδημα κι έτσι διεξάγεται «πειρατικά», με αρκετά όμως σημαντικά προβλήματα. Από τα κυριότερα είναι ο εντοπισμός του κοραλλιού αλλά και η νομοθεσία, καθώς πρέπει να γνωρίζεις αν το μέρος που εντοπίστηκαν τα κοράλλια είναι εντός της περιοχής που «ανοίγει» ανά μερικά χρόνια το Υπουργείο Γεωργίας. Αν ξεπεραστούν όλα αυτά, τότε χρειάζεσαι ειδικό σκάφος, μηχανήματα και, το σπουδαιότερο, γενναίους και ικανούς δύτες.
Τα σκάφη που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι ξύλινα καΐκια μήκους άνω των 15 μέτρων. Πρέπει να διαθέτουν σίγουρα θάλαμο αποσυμπίεσης, μικτά αέρια, συμπιεστή πλήρωσης φιαλών και τον λοιπό – απαραίτητο καταδυτικό εξοπλισμό. Πλήρωμα και δύτες «τρυπώνουν» τότε στο καΐκι τους και ξεκινάνε -ο καθένας για δικούς του λογούς- το κυνήγι των κοραλλιών.

Τις περισσότερες φορές περνάνε μέρες ή και μήνες χωρίς να έχει συγκεντρωθεί η επιθυμητή ποσότητα των κοραλλιών. Άλλες φορές πάλι έχει βρεθεί ο «τόπος» αλλά είναι παράνομος (εκτός δηλαδή των περιοχών που έχουν δοθεί για την αλιεία τους) ή βρίσκεται σε βάθη που ξεπερνούν τα 90 μέτρα, με το σκάφος να μην μπορεί βουτιάνα υποστηρίξει δύο δύτες ταυτόχρονα (εξάλλου δεν θα το άντεχαν και οικονομικά).
Αντίθετα με όλα τα μέτρα ασφαλείας όμως, ο δύτης ετοιμάζεται. Φοράει χοντρή στεγανή στολή για το κρύο, ένα ειδικά διαμορφωμένο τζάκετ με στερεωμένες τρεις ή και τέσσερις φιάλες χωρητικότητας 18 λίτρων, παίρνει την απόχη του όπου βάζει μέσα τα κοράλλια, ένα πετάνι για την επάνοδο, κάνει τον σταυρό του και χάνεται στη θάλασσα.
Καταδύεται μόνος, στη μέση του πουθενά, με κρύο, φως που μειώνεται σταδιακά και το μπλε να αλλάζει σε πυκνό μαύρο. Αν πέσει στο σωστό σημείο αρχίζει να μαζεύει τα χοντρά κοράλλια όσο πιο γρήγορα μπορεί. Στα 140 μετρά βρισκόταν ο Κώστας Κιρσάνοφ όταν έπεσε ακριβώς σε έναν «τόπο». Τον είχε καταβάλει μανία, με το ένα χέρι έκοβε και το άλλο έριχνε τα κοράλλια μέσα στην απόχη. Με συνολική παραμονή 20 λεπτών σε αυτό το βάθος, διαπράττοντας τόσο έργο, αναλογιστείτε τη διάλυση και τον κορεσμό των αερίων στον οργανισμό του.
Στη συνέχεια ο δύτης, περνώντας την απόχη στο πετάνι, τη στέλνει στην επιφάνεια. Εκεί την εντοπίζει το καΐκι, που την ασφαλίζει στο σκάφος και «ψαρεύει» τον δύτη. Τον κρατά από το λεπτό σχοινάκι του μπαλονιού, απ’ όπου ανεβαίνει σιγά σιγά και κρεμιέται σε ένα άλλο σχοινί «οδηγό» για να ξεκινήσει τη διαδικασία της αποσυμπίεσης. Στο σχοινάκι από το πετάνι περνιέται ένα μικρό πλαστικό πινακάκι που βυθίζεται, καταλήγοντας στον δύτη. Μέσω αυτού, ο δύτης επικοινωνεί με την επιφάνεια και αντίστροφα. Ο δύτης γράφει κάτι με το μολύβι και τραβάει το σχοινάκι. Ένα αποσυμπίεσηκαμπανάκι στην άκρη στου σχοινιού ειδοποιεί πως υπάρχει μήνυμα για να σηκώσουν το πινακάκι.
Εν συνεχεία, ρίχνουν στη θάλασσα το επιστόμιο με τον σωλήνα του καθαρού οξυγόνου. Παρόλο που η φυσική είναι κάθετη, πως μετά τα 6 μέτρα βάθος το οξυγόνο γίνεται τοξικό, οι δύτες το ξεκινούν από τα είκοσι μέτρα. «Βοηθάει, όσο το αντέχει όμως ο καθένας», μας λέει ο Γιώργος Κλώντζας, «καθώς το οξυγόνο σε αυτήν την πίεση πάει και χτυπάει πιο αποτελεσματικά τις φυσαλίδες».
Μόλις ο δύτης ολοκληρώσει το πρώτο στάδιο της αποσυμπίεσης μέσα στη θάλασσα, ειδοποιεί την επιφάνεια και αναδύεται. Αμέσως οι υπόλοιποι τον βοηθούν να ξεντυθεί και να μπει γρήγορα στο θάλαμο αποσυμπίεσης. Εκεί θα περάσει κάποιες ώρες ώσπου να ολοκληρώσει τη διαδικασία.

Φυσικά, αρκετοί είναι εκείνοι που έχουν υποστεί την νόσο των δυτών. Πόνοι, πρηξίματα, μελανιάσματα, παραλύσεις, είναι μερικά μόνο από τα βιώματά τους και δεν αναφέρουμε τα χειροτέρα. Στο τέλος του ταξιδιού όλο και κάποιο κουσουράκι παίρνουνε μαζί τους…
«Δεν ξέρω γιατί το κάνουμε αυτό», μας λέει ο Νικόλαος Γκόλφης. «Γνωρίζουμε πως η αλιεία των κοραλλιών είναι μια σχέση μάταια, αλλά πάντα μας προκαλεί. Παρόλο που μπορούμε να εργαζόμαστε σε διάφορα άλλα έργα (αγωγούς, λιμενικά, ανελκύσεις), η αναμέτρηση με το κοράλλι είναι το κάτι άλλο. Πιστεύω πως είναι μια Κοράλιαπροσωπική αναμέτρηση. Είναι και τα χρήματα, αλλά πιστεύω περισσότερο πως ο καθένας μας εκεί κάτω γνωρίζει, και πολλές φορές ξεπερνάει, τα όριά του, τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι μια σχέση αυτοκαταστροφική»…
Ο Στάθης Μπαραμάτης θυμάται…
Ένας από τους τελευταίους των «Μοïκανών», από τους παλιούς επαγγελματίες βαθυδύτες, μας διηγείται ένα μικρό «κομμάτι» από την ιστορία του. Ψάρια, δυναμίτες, ανορθόδοξοι τρόποι κατάδυσης, κοράλλια, νόσος των δυτών, πειράματα και κυνηγητά με τα λιμεναρχεία… Ας τον ακούσουμε:

«Όλα ξεκίνησαν με το ψαροντούφεκο το 1958-9, κάπου εκεί μέσα ήτανε, πιτσιρικάς ήμουνα. Χρόνο με το χρόνο έκανα μεγάλη βελτίωση, έπιανα όλο και περισσότερα ψάρια, κατέβαινα όλο και πιο βαθιά, συνέχεια στη θάλασσα.
Πρώτη φορά με φιάλες με είχε πάει ο αδερφός μου. Αφού μου εξήγησε κάποια πράγματα, μου υπογράμμισε το “προσεκτικά” και το πως θα πρέπει εγώ να βρίσκομαι διαρκώς δίπλα του. Μόλις ξεκινήσαμε την κατάδυση ξετρελάθηκα! Ξέχασα και τον αδερφό μου και τις οδηγίες που μου είχε δώσει, έφτασα τα 50 με 53 μέτρα, δε θυμάμαι ακριβώς. Ο αδερφός μου κόντεψε να πνιγεί. Κυνήγαγε να με πιάσει, αλλά εγώ θαμπώθηκα, μαγεύτηκα. Με έχασε. Εγώ συνέχισα, έφτασα τα 60 μέτρα. Δεν είχα ιδέα για τον κίνδυνο. Μετά, που βγήκα, κόντεψε να με δείρει. Μου έβαλε τις φωνές και μου είπε “θα με έπνιγες, το ξέρεις; Προσπαθούσα να σε πιάσω και κόντεψα να σκάσω!”…
κατάδυσηΑυτή ήταν η πρώτη μου φορά με φιάλες και από τότε σκέφτηκα πως εδώ είμαι, εδώ ανήκω και αυτό θέλω μόνο να κάνω για να ζήσω.
Στη συνέχεια, μόλις απολύθηκα, έκανα ένα καϊκάκι και ξεκίνησα επαγγελματικά να βγάζω σφουγγάρια κ.λπ. Έτσι λοιπόν βρέθηκα με το καϊκάκι μου στη Ρόδο. Στην αρχή τα μεροκάματα ήτανε δύσκολα. Ξεκινήσαμε να ψαρεύουμε και σιγά σιγά αρχίσαμε να τρώμε και άλλα πράγματα εκτός από ψάρια. Δεν υπήρχε ούτε γαλλικό φράγκο!
Θυμάμαι τότε, πως οι Καλύμνιοι πρωτοείδανε τον ρυθμιστή παροχής αέρα από εμένα. Τότε δουλεύανε με το φερνέζι ή μουστάκι, αν το έχετε ακουστά. Αυτό ήταν μια σωλήνα χάλκινη, κομμένη στη μέση για να μπει το επιστόμιο. Από τη μια πλευρά ερχότανε η παροχή του αέρα και από την άλλη τοποθετούσαν μια σαμπρελίτσα ψιλή, πιθανόν από ποδήλατο, από όπου έφευγε διαρκώς ο αέρας ελεύθερος στο νερό. Εγώ από το 1970 είχα ρυθμιστή. Το 1974 είχα πάει στη Ρόδο με το καΐκι και έκανα καταδύσεις μόνος μου, αυτοδίδακτος, δεν είχα πάει σε καμία σχολή πουθενά.

Ο καιρός περνούσε και τα μεροκάματα πηγαίνανε καλύτερα. Αλλά δεν είχα κανέναν να με βοηθήσει. Πήγαινα για ψάρεμα μόνος μου! Φορούσα τον εξοπλισμό και ψάρευα στα 50 με 60 μέτρα βάθος. Έριχνα 200 μέτρα λάστιχο μέσα στη θάλασσα, άφηνα τη μηχανή στο ρελαντί, το κομπρεσέρ που με τροφοδοτούσε αέρα κομπλαρισμένο μόνιμα στη μηχανή, κράτει στο καΐκι και πήδαγα στην ξέρα να ψαρέψω. Με καλό καιρό βέβαια, από το λάστιχο τράβαγα ολόκληρο το καΐκι…
Μια μέρα βγαίνοντας και πιάνοντας τη σκάλα, βλέπω ένα χέρι να με βοηθάει! Στην αρχή τρελάθηκα, αμάν τι έγινε; Ποιος είναι πάνω στο καΐκι μου! Τι είχε γίνει; Είχε πλησιάσει ένα καΐκι από την Κάλυμνο, κάποιος καπετάν Καραγιωργίου Παναγιώτης. Ο Καραγιωργίου αποσυμπίεσηδούλευε στην περιοχή, ήταν σφουγγαράς, και μαζί του δούλευε και όλη η οικογένειά του.
Πλησιάζοντας λοιπόν, είδε ένα καΐκι, είδε το λάστιχο, τις φυσαλίδες και κατάλαβε. “Συνάδελφος” σκέφτηκε. Έρχεται κοντά, φωνάζουνε, τίποτα. Ψυχή πάνω στο καΐκι. Ζυγώνουνε κοντά και ο ένας του ο γιος σαλτάρει στο καΐκι μου. Κοιτάζει, τίποτα. “Πατέρα, εδώ δεν υπάρχει κανείς αλλά τα μηχανήματα δουλεύουν”. Έτσι λοιπόν περιμένανε να δούνε τι θα γίνει. Αφού βγήκα επάνω και καθίσαμε στο καΐκι του, με ρωτάει “ρε συ, από πού είσαι;”. “Από τις Σέρρες” απαντώ. Τρελάθηκε! “Ρε συ, εμείς είμαστε οι λύκοι της θάλασσας, οι Καλύμνιοι, αλλά αυτό το πράγμα δεν το έχω ξαναδεί πουθενά” μου λέει. Παράλληλα με το διάλογο της γνωριμίας μας, τους έκανε μεγάλη εντύπωση ο ρυθμιστής μου. “Πώς αναπνέεις με αυτό; Τι είναι αυτό το πράγμα;” με ρώτησε, “Γιατί; Εσείς με τι αναπνέετε;” απάντησα.
Το απόγευμα δοκίμασα το δικό τους σύστημα και πραγματικά κόντεψα να πνιγώ. Μόλις αναδύθηκα τους λέω “παιδιά, σας παρακαλώ, πρέπει να δοκιμάσετε τον ρυθμιστή”. Στην αρχή φοβόντουσαν. Πήγαμε γιαλό και στα 5 μέτρα βάθος φουντάραμε τα καΐκια. Ο μεγάλος του ο γιος ετοιμάστηκε να τον δοκιμάσει. Μόλις βγήκε έξω ήταν ενθουσιασμένος. “Πατέρα” λέει, “δεν μπορείς να φανταστείς!”. Από τότε γέμισε η Κάλυμνος ρυθμιστές.
Αυτό έγινε περίπου το 1975. Εγώ από τότε συνέχισα με τους ίδιους ρυθμούς, άρπαξα και μερικά χτυπήματα, όχι όμως σπουδαία (νόσο στις αρθρώσεις και άλλα τέτοια). Έπειτα πήγα και έβγαλα τη σχολή Καλύμνου, τη Βοϊδοσχολή όπως τη λέγαμε, γιατί έτσι λεγότανε, “Βουβάλιος Σχολή”. Έξω από τη σχολή πρέπει να έχει ακόμα ένα βουβάλι με κέρατα.

Με τα κοράλλια όμως είχα αρχίσει να ασχολούμαι πριν πάω στη σχολή. Είχα ακούσει πως υπάρχει ενδιαφέρον και ξεκινήσαμε να τα ψάχνουμε. Πού είναι τα κοράλλια, βρε… πού είναι κοράλλια, ούτε πώς ήτανε δεν γνωρίζαμε. κοκκινα κοράλλιαΤέλος πάντων, ένας ψαράς μας λέει έναν τόπο κοντά στο Άγιον Όρος.
Βουτάω λοιπόν, φτάνω στο κεφάλι της ξέρας στις 36 οργιές (65 μέτρα) και συνεχίζω. Φτάνω τις 40 οργιές, τίποτα. Εν τω μεταξύ, γεμάτος ο τόπος από κοράλλια… Ρε γαμώτο, πώς είναι το κοράλλι αναρωτιόμουνα, δεν τα ήξερα. Ξαφνικά φωτίζω ένα σημείο με το φακό και το βλέπω να κοκκινίζει έντονα. Κάνω έτσι με το χέρι μου και σπάει. Λέω αυτό πρέπει να είναι, παίρνω 2-3 κιλά δοκιμαστικά και ανεβαίνω επάνω.
Την επόμενη φορά επιστρέφω με ένα μεγάλο σάκο. Καταδύομαι και αρχίζω να μαζεύω κοράλλια. Το βάθος ήταν μεγάλο και άρχισα να μη νιώθω καλά. Εγώ όμως τώρα να αφήσω τον σάκο; Με τίποτα. Ξεκίνησα να τον δένω με ένα σχοινάκι για να το τραβήξουμε μετά από την επιφάνεια. Κάνω τον πρώτο κόμπο και παρέλυσα, τον δεύτερο δεν μπορούσα να τον κάνω… κοράλλιαΞεκινάω να αναδύομαι πανικοβλημένος, πίστεψα πως ερχόταν το τέλος. Αναδύομαι αλλά την άκρη του σχοινιού που έχω δεμένο τον σάκο δεν την αφήνω. Ξαφνικά, δεν ξέρω τι έγινε, μπλέκεται το σχοινάκι στο μαχαίρι μου. Με μια κίνηση αφήνω το σχοινάκι από το χέρι μου, ξεμπλέκομαι και βγαίνω στην επιφάνεια.
Ο Ευριπίδης, που τότε δουλεύαμε μαζί, με είδε και τρόμαξε. “Στάθη, Στάθη μου, μην πεθάνεις σε παρακαλώ”, φώναζε. Αφού να φανταστείτε πήδηξε από το καΐκι μέσα στη θάλασσα χωρίς να έρθει πρώτα κοντά με το σκάφος. Κοντέψαμε να χάσουμε και το καΐκι… Αφού φτάσαμε στο σκάφος ανέβηκε πάνω, μου έριξε τη σκάλα και εγώ κρατιόμουν εκεί. Και δώστου καιρός, το καΐκι πάνω κάτω, και μαζί με αυτό και εγώ. Ο Ευριπίδης φώναζε “κατέβα να κάνεις αποσυμπίεση, κατέβα”. Εγώ όμως δεν μπορούσα να αναπνεύσω στην επιφάνεια, πού να φόραγα και τον ρυθμιστή. Το πρόσωπό μου είχε μελανιάσει. Ο Ευριπίδης φώναζε στον ασύρματο “βοήθεια, βοήθεια” και ένα καλύμνιο καΐκι μάς πλησίασε.
Στάθης Μπαραμάτης Θεόφιλος ΚλήμηςΜετά από λίγη ώρα άρχισα να νιώθω λίγο καλύτερα και καταδύθηκα για να κάνω αποσυμπίεση. Έκατσα εκεί από το απόγευμα έως και τις 1:30 τη νύχτα. Για ένα διάστημα είχε κατεβεί και ένας άλλος δύτης, από την Κάλυμνο, για να μου κάνει παρέα. Μετά από τόσες ώρες λοιπόν αναδύθηκα. Μόλις όμως βγήκα από τη θάλασσα και πήγα να περπατήσω, άντε και σωριάζομαι κάτω. Άρχισαν να φωνάζουν οι υπόλοιποι “πίσω, πίσω στην αποσυμπίεση” αλλά εγώ άρχισα να νιώθω λίγο καλυτέρα.
Παρόλο τον φόβο που τράβηξα, σε 2-3 μέρες που συνήλθα, επέστρεψα να βρω το τσουβάλι. Καταδύομαι πάλι, το βρίσκω. Χρησιμοποιώντας ένα κομμένο μπιτόνι σαν μπαλόνι ανέλκυσης, το στέλνω στην επιφάνεια κι αντί να το ανεβάσουμε στο σκάφος, επειδή ήταν πολύ βαρύ, το ρυμουλκήσαμε με το σκάφος. Εκεί που πηγαίναμε έριχνα πού και πού καμιά κλεφτή ματιά στο μπιτόνι. Ώσπου σε μια στιγμή είδα μόνο το σχοινί. Ένας ανοξείδωτος κρίκος που είχαμε χρησιμοποιήσει για να το ασφαλίσουμε, έσπασε! Πάει ο σάκος, αυτό ήταν. Δεν τον ξαναβρήκα ποτέ.

Πάντως ήμουν τυχερός. Δεν ξέρω, τη μάνα μου λυπότανε… εμένα, η θάλασσα με έχει σώσει τόσες φορές! Μπορείτε να φανταστείτε να σας κόβουν τον αέρα στα 50 μέτρα βάθος και να πετάγεσαι φούσκα στην επιφάνεια; Και αυτό έχει γίνει δυο φορές. Τη μια ένα σκάφος που πέρναγε μου έκοψε το λώρο κοκκινα κοράλιακαι δεν ξέρω και εγώ πώς βγήκα, και τη δεύτερη ήμασταν με τον Θεόφιλο Κλίμη, όταν πέσαμε σε δυνατό ρεύμα. Τράβα… τράβα ο Κλίμης, έκοψε το λάστιχο. Εκείνη τη φορά όμως φορούσα φιάλη ασφαλείας και πετάχτηκα στην επιφάνεια, παραβιάζοντας βέβαια τη διαδικασία αποσυμπίεσης.
Μερικά χρόνια αργότερα δουλεύαμε πάλι στα κοράλλια, μεγάλη ομάδα τότε. Να σας πω τι έγινε δε θα το πιστέψετε. Ήμουνα σε μεγάλο βάθος και μάζευα κοράλλια. Αριστερά και δεξιά μου είχα δέσει δυο μπαλόνια ανέλκυσης που ήταν φυσικά άδεια. Αυτά θα τα γέμιζα μετά αέρα και έτσι θα ανελκύαμε τις απόχες με τα κοράλλια. Μπαίνω λοιπόν σε μια εσοχή που έκανε ο βράχος και δουλεύω. Και τα δυο μπαλόνια αιωρούνταν από πάνω μου. Λόγω όμως της διαμόρφωσης του βράχου ο αέρας της εκπνοής τον “έγλυφε” γεμίζοντας σιγά σιγά τα μπαλόνια. Μετά από λίγη ώρα κι εντελώς ξαφνικά, με πήρε ο στεγνωμα κοραλλιώνδιάολος και με σήκωσε! Στην αρχή δεν κατάλαβα τι γινότανε. Η ταχύτητα ανόδου άρχισε να αυξάνεται κάνοντας το στήθος μου να καίγεται. Βγάζω ένα φτηνό μαχαίρι που είχα αγοράσει από ένα σούπερ μάρκετ για να κόψω το σχοινί που με τράβαγε, και το μαχαίρι σπάει, γίνεται βίδες!
Όταν έφτασα στην επιφάνεια, για να καταλάβετε με τι ταχύτητα ανέβηκα, πετάχτηκα έξω από το νερό έως τα γόνατα. Ημιλιπόθυμο και μελανιασμένο, τα παιδιά με βάλανε στο θάλαμο. Με έχουν κατεβάσει στα 50 με 60 μέτρα και το καΐκι μας πλησιάζει στον Βόλο. Εκεί καλέσανε ένα γιατρό, που όμως δε γνώριζε από καταδύσεις. Τον πιέσανε να μπει μέσα στο θάλαμο και αυτός μπήκε. Μόλις όμως άρχισαν να ανεβάζουνε πίεση, ο γιατρός, που δε γνώριζε να εξισώσει την πίεση στη μύτη του, πονούσε και φοβόταν. Άρχισε να κλαίει. Με το που άνοιξε ο προθάλαμος του λέω “τη μύτη, κλείσε τη μύτη”. “Ρε γιατρέ” του λέω “μην Στάθης Μπαραμάτηςκλαις. Να, έτσι θα εξισώσεις και όλα θα πάνε καλά”. Μέσα στον περιορισμένο χώρο του θαλάμου η κατάσταση ήταν τραγική. Βρωμούσε, είχε ζέστη, ούρα κάτω, δε θέλετε να σας πω περισσότερα. Τέλος πάντων, έπρεπε να μου κάνει μια ένεση, έναν ορό και μετά θα έβγαινε. Πού να την κάνει όμως, έτρεμε το χέρι του. Κωμικοτραγικές καταστάσεις…
Τελικά βρέθηκε ένα αεροπλάνο από την πολεμική αεροπορία και διακομίστηκα μαζί με τον θάλαμό μας, στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Εκεί με ανέλαβαν οι γιατροί του Πολεμικού Ναυτικού και για 20 μέρες έκανα αποσυμπίεση. Είχα χάσει σχεδόν την όραση μου, αλλά τουλάχιστον ήμουν ζωντανός…
Εάν θέλετε να ακούσετε για το συγκεκριμένο περιστατικό, έχω γράψει και ένα ποίημα. “Blow up”, έτσι το έχω ονομάσει»…
……………………………………………………….
Απόχη, μπαλόνια, συσκευές εγίνανε κουβάρι
και ο χάρος παραμόνευε μαζί του να με πάρει.
Χωρίς να τα χάσω και γοργά, τραβάω το μαχαίρι
κι αρχίζω να κόβω το σχοινί με το δεξί μου χέρι.

Να το πιστέψω δεν μπορώ, δεν το τολμούν τα μάτια
να σπάσει η λάμα σα γυαλί να γίνεται κομμάτια.
Η αντίστροφη μέτρηση αρχινά, αρχίζω να ανεβαίνω,
χωρίς να το θέλω πια εγώ, αλλά το πεπρωμένο.
………………………………………………………….

Το πρώτο χτύπημα του Στάθη Μπαραμάτη, για το οποίο και νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο, ήταν το 1990, όταν παρέλυσαν τα πόδια του. Το 1999 σακατεύτηκε πια μόνιμα και υπολείπεται κινητικά στο βάδισμα.
Σήμερα κατοικεί μπροστά από τη θάλασσα, σε έναν μαγευτικό τόπο στην περιοχή Κλεισούρι της Χαλκιδικής, παραμένοντας «αρχηγός του κόσμου», αφού διαθέτει το θερμοκήπιό του, τις κοτούλες του και το καλοκαίρι επιστρέφει εκεί που ανήκει: στη θάλασσα. Πού και πού πιάνει κανένα χταπόδι για την τιμή των όπλων. Όταν νυχτώσει παίρνει το μπουζούκι του και μαζί με μερικούς καλούς φίλους, επίσης οργανοπαίχτες, τραγουδά. Έτσι κάπως χαίρεται πια η καρδιά του…

Κοράλλι: Πολύτιμο από τα αρχαία χρόνια
Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι το κοράλλι θεωρούνταν από παλιά πολύτιμο, υφίστατο δε επεξεργασία και ήταν εμπορεύσιμο είδος. Στην αρχή ο άνθρωπος πιθανότατα απλώς συνέλεγε τα κλαδιά που εκβράζονταν στις μεσογειακές ακτές. Κομμάτια από κόκκινα κοράλλια, τα οποία προφανώς χρησιμοποιούνταν ως φυλαχτά, έχουν βρεθεί σε αρχαίους τάφους στην Ελβετία. Το κόκκινο κοράλλι περιλαμβανόταν στα κοσμήματα μιας σουμεριακής θεότητας. Οι Αιγύπτιοι έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση για αυτό. Οι αρχαίοι Ιουδαίοι το θεωρούσαν εξίσου πολύτιμο με το ασήμι και το εκλεκτό χρυσάφι. Οι Κέλτες επίσης του προσέδιδαν μεγάλη αξία, διακοσμώντας με αυτό τα όπλα τους και τα χαλινάρια των αλόγων τους.
Ο Ρωμαίος φυσιοδίφης Πλίνιος αναφέρει ότι, τον 1ο αιώνα μ.Χ., το κόκκινο κοράλλι συλλεγόταν στον Κόλπο του Λέοντα, στη δυτική ακτή της ιταλικής χερσονήσου και γύρω από τη Σικελία. Οι αποικίες αποσπούνταν με δίχτυα ή κόβονταν με αιχμηρά σιδερένια εργαλεία. Εκείνον τον καιρό οι άνθρωποι θεωρούσαν το κοράλλι γιατρικό για τον πυρετό, τις πέτρες στα νεφρά και για οφθαλμολογικά προβλήματα. Πίστευαν επίσης ότι προστάτευε τους κατόχους του από τυφώνες και κεραυνούς.
Τον 10ο αιώνα μ.Χ., οι Άραβες της Βόρειας Αφρικής είχαν επινοήσει ένα μηχανισμό για τη συλλογή κοραλλιών, ένα μεγάλο διαγώνιο σταυρό, του οποίου οι δοκοί είχαν μήκος 4 με 5 μέτρα. Μια μεγάλη πέτρα χρησίμευε ως βαρίδι και υπήρχαν ομάδες από δίχτυα (μήκους περίπου 8 μέτρων), τα οποία κρέμονταν από το κέντρο και τα άκρα του. Κατέβαζαν τον μηχανισμό από μια βάρκα σε περιοχές με κοράλλια και τον έσερναν ανάμεσά τους. Κλαδιά από κοράλλια κόβονταν, παγιδεύονταν στα δίχτυα, και ανασύρονταν στην επιφάνεια μαζί με το μηχανισμό.
Παραλλαγές αυτού του εξοπλισμού και της αντίστοιχης μεθόδου χρησιμοποιούνταν μέχρι και πριν από λίγα μόλις χρόνια, όταν οι φόβοι για ζημιές στον πυθμένα της θάλασσας και στη θαλάσσια πανίδα οδήγησαν στην απαγόρευση και αντικατάστασή τους από δύτες. Θεωρητικά, οι δύτες είναι πιο επιλεκτικοί και προξενούν μικρότερες καταστροφές, αν και μερικοί έχουν αποδειχτεί ικανοί να απογυμνώσουν εντελώς τον πυθμένα από τα κοράλλια…

Παραδοσιακή ιταλική τέχνη
Οι Ρωμαίοι τεχνίτες έφτιαχναν φυλαχτά, χάντρες για περιδέραια και γλυπτές παραστάσεις, με θέματα από τη μυθολογία και τη φύση. Τον 12ο αιώνα, το εξαγωγικό εμπόριο χαντρών, κουμπιών και άλλων αντικειμένων ανάμεσα στη Γένοβα και την Κωνσταντινούπολη αλλά και σε διάφορα λιμάνια της Μεσογείου, άνθιζε. Την εποχή του Μάρκο Πόλο (13ος αιώνας), το μεσογειακό κοράλλι είχε ζήτηση στην Ινδία και την Ινδοκίνα και οι Άραβες έμποροι το μετέφεραν ως την Κίνα.
Το Τράπανι, η Νάπολη και η Γένοβα, ανάμεσα σε άλλες πόλεις, παρήγαγαν τεράστιες ποσότητες διακοσμητικών αντικειμένων με λεία επιφάνεια. Στη διάρκεια της λεγόμενης μανιεριστικής και μπαρόκ περιόδου (από τον 16ο ως τον 18ο αιώνα), ξεχώριζαν τα προϊόντα του Τράπανι, όπου μικρές κοραλλένιες μορφές πάνω σε ξύλινες ή επιχρυσωμένες μεταλλικές επιφάνειες, διακοσμούσαν κάθε είδους αντικείμενα (κοσμηματοθήκες, δίσκους, κορνίζες, καθρέφτες και εκκλησιαστικά σκεύη). Περίτεχνες φάτνες λαξεύονταν σε κοράλλια και χιλιάδες μικροσκοπικές κοραλλένιες χάντρες ράβονταν σε πολυτελή ενδύματα και διακοσμήσεις ιερών. Ιδιαίτερα στη διάρκεια του 19ου αιώνα παράχθηκε μια τεράστια ποικιλία από προσωπικά διακοσμητικά αντικείμενα κάθε είδους.
Η πόλη Τόρε ντελ Γκρέκο, στον Κόλπο της Νάπολι, στην Ιταλία, ειδικεύεται στην επεξεργασία του κόκκινου κοραλλιού. Μάλιστα, σε αυτήν την πόλη, υπολογίζεται ότι υφίσταται επεξεργασία το 90 τοις εκατό των κόκκινων κοραλλιών που συλλέγονται παγκοσμίως. Εδώ επιδέξιοι τεχνίτες χρησιμοποιούν δισκοπρίονα για να κόψουν σε κομμάτια τα κλαδιά των κοραλλιών. Μερικά υφίστανται μηχανική επεξεργασία για να γίνουν σφαιρικές χάντρες, άλλα τορνεύονται με το χέρι σε συγκεκριμένα σχήματα και μεγέθη, γυαλίζονται και τοποθετούνται ως δέσιμο σε δαχτυλίδια, σκουλαρίκια και άλλα αντικείμενα. Το μισό ως τα τρία τέταρτα της ακατέργαστης ύλης χάνεται ή πετιέται κατά τη διαδικασία παραγωγής, και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το επεξεργασμένο κοραλλένιο κόσμημα στοιχίζει ανά γραμμάριο περισσότερο από ένα χρυσό κόσμημα.

 

thalassamedia.gr

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *